علوم دامپروری

آسيت از مشكلات شايع و روز افزون جوجه هاي گوشتي مي باشد.اگر چه اين مشكل بيشتر در ارتفاعات ديده شده ، ولي در سطح دريا نيز اين عارضه رخ مي دهد و بروز آن در ماههاي زمستان رايج تر است .طيور مبتلا ، در محوطه شكمي داراي تجمع مايعه آسيتي كاهي رنگ بوده و بطن راست بزرگ مي شود .به احتمال زياد اين بيماري عوامل متعددي دارد ولي اساس آن بر پايه حجم ژنتيكي محدود ريه ، همراه با نياز بالاي متابوليسم پايه مي باشد كه بايد مورد توجه قرار گيرد .شرايط محيطي نامناسب مانند بالابودن ميزان آمونياك ، مشكل بالا بودن فشار خون ريوي را تشديد مي نمايد كه به بزرگ شدن بطن راست و نارسائي احتمالي آن منجر مي شود .

با توجه به پيشرفتهاي فراوان علم ژنتيك و اصلاح نژاد در سالهاي اخير ، مرغهاي گوشتي تبديل به پرندگاني به رشد بسيار سريع شده اند و با يك مديريت دقيق و غذاي كم قادر به توليد گوشت فراوان مي باشند .همين بهبودي راندمان تغذيه مي تواند به اختلالات متابوليكي منجر شود .پروسه متابوليكي لازم براي اين منظور با افزايش اكسيژن همراه مي باشد .در واقع عارضه آسيت نتيجه عدم تعادل بين ارگانهاي مصرف كننده اكسيژن (مانند توليد گوشت)و ارگانهاي توليد كننده اكسيژن (قلب ، ريه و رگهاي خوني)مي باشد.كمبود اكسيژن و فشار كم آن در ارتفاعات باعث بوجود آمدن يك سلسه عكس العملهاي فيزيولژيك مي گردد(انقباض عروق ريه ، افزايش فشار شريان ريوي ، هپيرتوني بطن راست)و بالاخره به وجود آمدن ادم شكمي كه همان آسيت مي باشد شده و بالاخره باعث تلفات مي گردد.تلفات حتي تا ۲۵ درصد نيز گزارش شده است و ليكن به صورت عادي بين ۱۲-۵ درصد مي باشد.

اگر چه آسيت عمدتا در جوجه هاي گوشتي ديده مي شود وليكن گزارشهايي در مورد اين عارضه در اردك و بوقلمون و غاز نيز ديده شده است.

در اين مقاله سعي شده است كه با توجه به نتايج حاصله از يك آزمايش انجام شده اثرات درجه حرارت زمان پرورش در بروز آسيت مورد مطالعه قرار گيرد.

اين آزمايش در مركز مطالعات لي لي اشتاد (Lely stad) واقع در كشور هلند انجام شده است.

شرايط آزمايش

۱-جوجه هاي مورد آزمايش : دونوع ، جوجه هاي عادي و جوجه هاي مستعد به آسيت

۲-مدت پرورش  : پنج هفته

۳-نوع پرورش :‌قفس

۴-درجه حرارت در طول پرورش : سه گروه (جدول شماره ۱)

در يك گروه درجه حرارت بالا ولي مداوم –در يك گروه درجه حرارت بالا در روز و حرارت پائين در شب (D/N) و گروه سوم كاهش سريع درجه حرارت.

۵-نوع دان و روش توزيع آب و دان : پروتئين ۵/۲۱ درصد و انرژي ۳/۱۲ مگاژول بر كيلوگرم و روش توزيع به صورت آزاد (Full feed) . آب نيز در تمام مدت در دسترس بوده است.

۶-بين ۳ تا ۵ هفتگي از هر قفس يك نمونه جهت اندازه گيري گازهاي موجود در خون و همچنين اندازه گيري وزن قلب انتخاب گرديد.

نتايج حاصل از آزمايشات انجام شده از سه جدول زير خلاصه گرديده است.

مرگ و مير در اثر اختلالات متابوليكي (شامل آسيت) در طيوري كه در درجه حرارت بالا نگهداري شده اند ، بسيار پائين بوده (۱%) ولي در طيوري كه در درجه حرارت پائين نگهداري شده اند بالا بوده است(۱۴%).تلفات در دسته اي كه با اختلاف درجه حرارت طول روز و شب وجود داشته است(۲%) كه تفاوت چنداني با دسته اي كه در حرارت بالا نگهداري شده اند نداشته است .تفاوت درصد تلفات بين درجه حرارت بالا و نوع D/N حتي پائين بوده است (۲/۱ و ۸/۰ درصد).

در حرارتهاي پائين ، طيور بايد حرارت بيشتري توليد كنند و در نتيجه به اكسيژن بيشتري نياز دارند و همين كار قلب را زياد مي كند و منجر به افزايش وزن قلب مي شود . براي اين منظور از ضريب RHW استفاده مي شود كه درصد وزن قلب به وزن بدن مي باشد .

بالاترين RHW در آن دسته اي كه در كمترين حرارت نگهداري شده اند ديده مي شود و در دسته (D/N) نصف مقدار دستجاتي است كه در گرمترين وسردترين درجه حرارت نگهداري شده اند .

اندازه گيري فشار گازهاي خون يعني O۲ و CO۲ وضع متابوليك طيور را نشان مي دهد . قبلا ذكر شده است كه در درجه حرارتهاي پائين وضع متابوليك براي طيور مشكل است و نمي تواند خود را با احتياجات متابوليك تطبيق دهد و همين امر باعث كاهش وزن و حتي مرگ مي شود .فاكتور مهم در مبادلات گازي (ورود اكسيژن و خروج اكسيد دوكربن)

افزايش فشار اكسيد دو كربن شرياني است.اكسيد دو كربن اصلي ترين محرك تنفس است كه با افزايش CO۲ شرياني مقدار آن افزايش مي يابد.در اين آزمايش ، افزايش CO۲ شرياني در سه هفتگي در دسته D/N و دستجاتي كه در حرارت پائين نگهداري شدند ديده شد (در مقايسه با دسته اي كه در حرارت بالا نگهداري مي شوند ).

در پنج هفتگي فشار CO۲ شرياني در دسته D/N نصف مقدار دو دسته اي است كه در بالاترين و پائين ترين درجه حرارت نگهداري مي شوند و مرگ و مير در آنها ديده نشد.اگر برنامه رشدبه جاي پنج هفته به شش هفته تغيير يابد احتمالا باعث آسيت بيشتري خواهد شد.

جدول شماره ۱ : تغييرات درجه حرارت بر حسب سانتيگراد در طول دوره پرورش